Ai không nên dùng nhàu? Các nhóm cần thận trọng trước khi uống

Câu hỏi ai không nên dùng nhàu thường bị bỏ qua vì nhàu là thực phẩm dân gian quen thuộc. Tuy vậy, các tổ chức y tế đều khuyên thận trọng ở một số nhóm, chủ yếu vì lượng kali, vài báo cáo về gan và khả năng tương tác thuốc.

Bài viết này không thay thế lời khuyên của bác sĩ. Chúng tôi tóm tắt từ các nguồn đã dẫn ở cuối bài, ghi rõ chỗ nào là báo cáo ca và chỗ nào chưa đủ bằng chứng. Nhàu và sản phẩm từ nhàu không phải là thuốc.

Sản phẩm từ nhàu không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Theo Trung tâm Quốc gia về Y học bổ sung và tích hợp Hoa Kỳ (NCCIH), hiện biết rất ít về độ an toàn của nhàu khi mang thai hoặc cho con bú. Khi dữ liệu thiếu, nguyên tắc chung là tránh dùng nếu chưa có ý kiến của bác sĩ sản khoa.

Điều này áp dụng cả với nước cốt, cao, siro hay đồ ngâm tại nhà. Nếu bạn đang có thai hay dự định mang thai, hãy báo bác sĩ về mọi loại thực phẩm chức năng và nước uống thảo mộc.

Chúng tôi chưa tìm thấy hướng dẫn đáng tin cậy về liều nhàu an toàn cho trẻ em. Vì vậy, đừng tự ý cho trẻ nhỏ dùng nhàu hoặc sản phẩm chứa nhàu. Nếu cần, hãy hỏi bác sĩ nhi khoa.

Người cao tuổi thường có nhiều bệnh nền, dùng nhiều thuốc và chức năng thận giảm theo tuổi. Những yếu tố này làm tăng khả năng tương tác và tích kali, nên cần hỏi bác sĩ trước khi dùng.

NCCIH ghi rõ nhàu chứa lượng kali đáng kể, và người bệnh thận hoặc cần hạn chế kali nên hỏi nhân viên y tế trước khi dùng. Trung tâm Ung thư Memorial Sloan Kettering (MSK) cũng nêu các báo cáo ca kali máu cao liên quan đến nước nhàu.

Nếu bạn đang chạy thận, có suy thận hoặc được dặn ăn kiêng kali, cách an toàn là không tự dùng. Hãy để bác sĩ thận quyết định.

Có những báo cáo ca tổn thương gan ở người uống nước nhàu, trong đó một ca phải ghép gan (Stadlbauer và cs., 2005). Tuy nhiên, Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA) đánh giá chưa có bằng chứng thuyết phục về mối quan hệ nhân quả. Vì chứng cứ còn tranh cãi, người có bệnh gan nên thận trọng.

Bạn có thể xem phân tích kỹ hơn ở bài tác dụng phụ của nước cốt nhàu.

MSK ghi nhận một báo cáo ca nhàu làm thuốc chống đông warfarin kém hiệu quả, nguy cơ kali cao khi dùng cùng thuốc lợi tiểu giữ kali, thuốc ức chế men chuyển hoặc chẹn thụ thể angiotensin, và khả năng ảnh hưởng thuốc động kinh phenytoin. Mức bằng chứng chủ yếu là báo cáo ca.

• Người dùng thuốc chống đông, thuốc động kinh, thuốc huyết áp, thuốc lợi tiểu.
• Người đang hóa trị hoặc xạ trị: MSK lo ngại nhàu có thể can thiệp, nhưng ý nghĩa lâm sàng chưa rõ.
• Người sắp phẫu thuật: nên báo bác sĩ phẫu thuật và gây mê về mọi thực phẩm chức năng đang dùng, và hỏi xem có cần ngừng trước ngày mổ không.

Đây là câu hỏi nhiều bạn đọc gửi cho chúng tôi. Các nguồn y tế chúng tôi đã mở (NCCIH, MSK) không đưa ra khuyến nghị riêng cho người huyết áp thấp. Nói cách khác, chưa đủ bằng chứng để khẳng định dùng được hay không.

Vì vậy, chúng tôi không nói là nên hay không nên. Điều bạn có thể làm là:

• Hỏi bác sĩ đang theo dõi bạn, nhất là khi bạn hay chóng mặt, choáng khi đứng dậy hoặc đang dùng thuốc.
• Nếu bác sĩ đồng ý, bắt đầu rất ít, uống sau ăn, không uống lúc đói hay khi cơ thể mệt.
• Theo dõi cơ thể trong những ngày đầu: chóng mặt, hoa mắt, mệt lả, tim đập nhanh hoặc không đều.
• Nếu có các dấu hiệu trên, ngừng và đi khám. Có điều kiện thì đo huyết áp tại nhà và ghi lại để bác sĩ tham khảo.

Huyết áp thấp có thể có nhiều nguyên nhân khác nhau. Đừng dùng nhàu để tự xử trí khi bạn đang choáng váng, ngất hoặc mệt bất thường; hãy đi khám.

Nếu bạn khỏe mạnh, không mang thai, không dùng thuốc thường xuyên và muốn thử nhàu như một thức uống, vài nguyên tắc sau giúp dùng thận trọng hơn:

• Bắt đầu lượng nhỏ, uống sau bữa ăn, theo dõi cơ thể một vài ngày.
• Đọc kỹ nhãn: thành phần, quy cách, hạn dùng, nhà sản xuất, có đường thêm vào hay không.
• Không dùng liên tục nhiều tuần với lượng lớn khi chưa hỏi bác sĩ.
• Ngừng nếu xuất hiện vàng da, nước tiểu sẫm, mệt lả, nổi mẩn hoặc khó chịu tiêu hóa kéo dài.
• Đọc thêm cách uống nước cốt nhàu đúng cách trước khi bắt đầu.

Nước Cốt Nhàu Nguyên Chất có thành phần là trái nhàu gai, hộp 4 chai × 250ml, theo mô tả của đơn vị sản xuất trái được ngâm ủ lên men rồi rút cốt. Hồ sơ công bố đang được chúng tôi bổ sung.

Cao Tre Nhàu của nhãn Phong Thảo gồm nước cốt nhàu cô đặc và cao lá tre gai làm nền, phối thêm xạ đen, xáo tam phân, rễ nhàu, dòi thân tím và hoàn ngọc, quy cách lọ 250g, thuộc nhóm thực phẩm thường và đã có bản tự công bố. Chúng tôi chỉ nêu thành phần và quy cách, không nêu công dụng.

Nhiều người không biết mình đang ở nhóm nào. Bạn có thể tự hỏi ba câu: Tôi có đang mang thai, cho con bú hay dự định có thai không? Tôi có bệnh thận, bệnh gan hoặc đang uống thuốc kê đơn thường xuyên không? Tôi có sắp phẫu thuật hay xét nghiệm lớn nào không?

Chỉ cần một câu trả lời là "có", đó là lúc nên gọi hoặc nhắn bác sĩ trước khi quyết định. Khi trao đổi, hãy mang theo nhãn sản phẩm hoặc chụp ảnh nhãn, vì bác sĩ cần biết thành phần và quy cách. Việc ai không nên dùng nhàu còn tùy từng người, nên lời khuyên của bác sĩ đang điều trị cho bạn luôn có giá trị hơn một bài viết đại chúng.

• Nên hỏi bác sĩ trước: thai kỳ, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi, bệnh thận, bệnh gan, đang dùng thuốc, chuẩn bị phẫu thuật.
• Huyết áp thấp: chưa đủ bằng chứng, hỏi bác sĩ và theo dõi cơ thể.
• Người khỏe mạnh: dùng ít, đọc nhãn, ngừng khi có dấu hiệu bất thường.
• Xem thêm bài trái nhàu có tác dụng gì để hiểu mức bằng chứng nghiên cứu hiện nay.